Η Πραγματικότητα στην Ελλάδα (2025-2026)
Tο προσκήνιο της προσφυγικής κρίσης στην Ελλάδα παραμένει επίκαιρο καθώς μόνο κατά τη διάρκεια του 2025, οι συνολικές αφίξεις προσφύγων στην χώρα μας ανήλθαν σε 30.157 άτομα. Σύμφωνα με τα απογραφικά στοιχεία του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου το 30% του συνόλου των ανήλικων παιδιών που φτάνουν στη χώρα μας αναγνωρίζονται ως ασυνόδευτα ανήλικα, μακριά από την οικογένειά τους, και προέρχονται κυρίως από την Αίγυπτο, το Σουδάν και το Αφγανιστάν (OHE, 2025). Ενώ με βάση τα στοιχεία της 1ης Ιανουαρίου 2026, ο εκτιμώμενος πληθυσμός των ασυνόδευτων ανηλίκων στην Ελλάδα ανέρχεται σε 1.909 παιδιά (Ελληνική Δημοκρατία – Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, 2026) με το ποσοστό των 12,7% να είναι κάτω των 15 ετών, γεγονός που δημιουργεί την ανάγκη σχεδίασης προσαρμοσμένων ψυχοεκπαιδευτικών παρεμβάσεων.
To Connect Αthens είναι ένα Κέντρο Νέων που λειτουργεί στα Κάτω Πατήσια ως μέρος του δικτύου υπηρεσιών για την ενδυνάμωση των νέων, Connect Your City της ΑμκΕ ΙΑΣΙΣ. Βασικοί στόχοι του Κέντρου είναι η ενδυνάμωση, η ανάπτυξη και ενίσχυση δεξιοτήτων, η αλληλεγγύη, η προσφορά, η δικτύωση και η ψυχοκοινωνική υποστήριξη νέων ηλικίας 12-33 ετών. Σε αυτό το πλαίσιο προσφέρονται δωρεάν, ανοιχτές προς το κοινό, δράσεις, ομάδες και εκπαιδευτικά προγράμματα προωθώντας την ενεργό συμμετοχή στα κοινά. Μέσα απο το κέντρο νέων υποστηρίζονται διαφορετικές ευαλωτότητες των νέων.
Το συγκεκριμένο άρθρο, βασίζεται στο πλαίσιο του έργου Cultivating Futures for Migrants το οποίο χρηματοδοτείται με τη συνεργασία Ελβετίας – Ελλάδας (Second Swiss contribution) με φορέα Υλοποίησης την ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ και είναι υπό την εποπτεία του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, βασικός στόχος του οποίου είναι η υλοποίηση εργαστηρίων και δράσεων αξιοποιώντας την τέχνη και τον αθλητισμό με απώτερο σκοπό την συναισθηματική διαχείριση και ισορροπία, αλλά και την ψυχική και σωματική αποφόρτιση.
Οι έρευνες αναδεικνύουν ότι η συνθήκη του εκτοπισμού και οι συνθήκες προσωρινής και μεταβαλλόμενης διαμονής, συνήθως τείνουν να λειτουργούν επιβαρυντικά στην ψυχική υγεία του ατόμου. Συγκεκριμένα μια συσχέτιση ανάμεσα στην πιθανότητα εμφάνισης οξείας ψυχικής κρίσης και την προσωρινή διαμονή εκτιμάται να αυξάνεται κατά 1,03 για κάθε 10% αύξησης των ημερών παραμονής (van de Wiel et al., 2021). Επίσης, όπως αναφέρεται στη μελέτη των Alvarado-Segovia και Ruiz-Gallegos (2025), η οποία παρουσιάστηκε στο Παγκόσμιο κογκρέσο Ψυχοθεραπείας (Ιούλιος 2025, Βιέννη, Αυστρία), το τραύμα συχνά δημιουργεί μπλοκαρίσματα στην λεκτική επικοινωνία λόγω της ενεργοποίησης υποφλοιωδών περιοχών του εγκεφάλου, γεγονός που εμποδίζει τη γραμμική αφήγηση της εμπειρίας. Οι Θεραπείες μέσω Δημιουργικών Τεχνών (CAT) επιτρέπουν στους ανθρώπους να αποτυπώσουν τα συναισθήματα και τις τραυματικές αναμνήσεις τους χωρίς τη χρήση λεκτικής επικοινωνίας, μειώνοντας κατά αυτόν τον τρόπο την αγωνία και δίνοντας χώρο στην επεξεργασία του τραύματος. Συνεπώς, η θεραπεία μέσω δημιουργικών τεχνών αποτελεί μια δημιουργική μέθοδο επεξεργασίας των τραυματικών εμπειριών με μη λεκτικό τρόπο, ενώ η ενσυνειδητότητα που παρέχει η καλλιτεχνική δημιουργία επιτρέπει την παρατήρηση, αλλά και την αποδοχή σκέψεων και συναισθημάτων χωρίς κρίση, παρέχοντας έτσι έναν ασφαλή χώρο για συναισθηματική επούλωση.
«Εργαστήριο Mandala»
Το ψυχοεκπαιδευτικό εργαστήριο «Mandala» το οποίο υλοποιείται από τις παρεμβάσεις της διεπιστημονικής ομάδας του έργου Cultivating Futures for Migrants, στοχεύει στην αυτοπαρατήρηση, την προσωπική διεργασία της παρούσας ψυχικής κατάστασης, την συναισθηματική ρύθμιση του άγχους και την καλλιέργεια αυτοπεποίθησης και δεξιοτήτων. Η υλοποίηση πραγματοποιείται από επαγγελματία ψυχικής υγείας ο οποίος εκπαιδεύει, με βιωματικό τρόπο λειτουργώντας ο ίδιος ως πρότυπο, την σχεδίαση σύνθετων σχημάτων σε μορφή «mandala» με την χρήση διαβήτη. Κάθε άτομο επιλέγει τα υλικά με τα οποία θα χρωματίσει το mandala που σχεδίασε. Τα υλικά μπορούν να ποικίλουν αξιοποιώντας μαρκαδόρους, ξυλομπογιές, κηρομπογιές και ξύσματα. Μόλις ολοκληρωθεί κάθε έργο, τότε ακολουθεί εκπαίδευση σχετικά με τα οφέλη κατασκευής mandala. Είναι μια παρέμβαση που προσφέρει «γείωση» σε ένα περιβάλλον που βιώνεται ως άγνωστο. Συγκεκριμένα, η μέθοδος μέσω του διαβήτη, η ψυχολογική αξία της κατασκευής, αλλά και του χρωματισμού περιλαμβάνει:
- Συμβολική διάσταση: Η δομή των Μαντάλα φέρει ένα εξωτερικό πλαίσιο οργάνωσης που αντανακλάται στην εσωτερική ψυχολογική κατάσταση, παρέχοντας με αυτόν τον τρόπο την αίσθηση μιας δομής. Ο Γιουνγκ χρησιμοποίησε τον ινδουιστικό όρο μάνταλα («μαγικός κύκλος») για να χαρακτηρίσει μια δομή αυτού του είδους, η οποία αντιπροσωπεύει το «πυρηνικό άτομο» της ανθρώπινης ψυχής, ενώ άλλοι πολιτισμοί χρησιμοποιούν το μοτίβο μάνταλα για να αποκαταστήσουν μια χαμένη εσωτερική ισορροπία (Jung, 1964 Man and his symbols. Doubleday p. 210).
- Έλεγχος: Η ανάγκη για ακρίβεια στην διαχείριση του διαβήτη προσφέρει μια άμεση εμπειρία ελέγχου και προσωπικής αποτελεσματικότητας (Alvarado-Segovia & Ruiz-Gallegos, 2025) .
- Ρύθμιση Άγχους: Η επαναληπτική, ρυθμική τεχνογνωσία του σχεδιασμού δρα καθησυχαστικά, μειώνοντας την αίσθηση του εσωτερικού τραύματος και προάγοντας τη συγκέντρωση και την ηρεμία. Ευρήματα υποδηλώνουν ότι ο δομημένος χρωματισμός ενός αρκετά πολύπλοκου μοτίβου μπορεί να προκαλέσει μια κατάσταση διαλογισμού που ωφελεί όσους υποφέρουν από άγχος (Curry & Kasser, 2005) .
Μοντέλο των “7 Cs” της Ανθεκτικότητας
Η εν λόγω δραστηριότητα του προγράμματος “Cultivating Futures For Migrants” της ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ βασίστηκε στο μοντέλο των Ginsburg & Jablow: «7 C της Ανθεκτικότητας» (7 Cs of Resilience), το οποίο αναπτύχθηκε από τον παιδίατρο Dr. Ken Ginsburg και πρόκειται για ένα σύστημα που βοηθά παιδιά, εφήβους, αλλά και ενήλικες, να διαχειρίζονται το άγχος και να ανταπεξέρχονται στις δυσκολίες της ζωής (Ginsburg & Jablow, 2015).
- Competence (Ικανότητα): H Απόκτηση εξειδικευμένων δεξιοτήτων, όπως η τεχνική της πρωτοτυποποίησης, επιτυγχάνεται μέσω της χρήσης του διαβήτη.
- Confidence (Αυτοπεποίθηση): Η Πίστη στις ικανότητες του ατόμου εδραιώνονται μέσω της επιτυχούς ολοκλήρωσης των καλλιτεχνικών κατασκευών και αθλητικών ικανοτήτων που επιτυγχάνονται στα εργαστήρια.
- Connection (Σύνδεση): Η Δημιουργία ισχυρών δεσμών μέσω των καλλιτεχνικών και αθλητικών ομάδων από συνομηλίκους και της καθοδήγησης από εκπαιδευτές, αποτελεί ένα πλαίσιο ομάδας και προωθεί την αίσθηση του «ανήκειν».
- Character (Ήθος): Η Καλλιέργεια ηθικών αξιών και σεβασμού προωθείται μέσω ομαδικών δραστηριοτήτων.
- Contribution (Συνεισφορά): Η Ενίσχυση της αίσθησης του σκοπού προωθείται με την ανάληψη πρωτοβουλιών σε ομαδικά πλαίσια.
- Coping (Αντιμετώπιση): Η Εκμάθηση μη καταστροφικών στρατηγικών διαχείρισης του στρες (π.χ. μέσω της ζωγραφικής ή της σωματικής άσκησης).
- Control (Έλεγχος): Η Ανάκτηση του εσωτερικού ελέγχου από προσωπικές αντιδράσεις που μπορούν να προκληθούν σε συνθήκες αντιπαλότητας ομαδικών δραστηριοτήτων .
Αλίκη Παπαθανάση, Ψυχολόγος ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ, Connect Athens
Βιβλιογραφία
[1] UNHCR Greece (2025). Sea Arrivals Dashboard: September 2025. Operational Data Portal: Refugee Situations. https://data.unhcr.org/en/country/grc
[2] Hellenic Republic – Ministry of Migration & Asylum (2026). Situation Update: Unaccompanied Minors (UAM) in Greece (Ref. Date: January 1, 2026). General Secretariat for Vulnerable Persons & Institutional Protection. https://migration.gov.gr/statistika/
[3] van de Wiel, W., Castillo-Laborde, C., Francisco Urzúa, I., Fish, M., & Scholte, W. F. (2021). Mental health consequences of long-term stays in refugee camps: preliminary evidence from Moria. BMC public health, 21(1), 1290. https://doi.org/10.1186/s12889-021-11301-x
[4] Rousseau, C., Singh, A., Lacroix, L., Bagilishya, D., & Measham, T. (2004). Creative expression workshops for immigrant and refugee children. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 43(2), 235–238. https://doi.org/10.1097/00004583-200402000-00021
[5] Ginsburg, K. R., & Jablow, M. M. (2015). Building Resilience in Children and Teens: Giving Kids Roots and Wings (3rd ed.). American Academy of Pediatrics. https://www.fosteringresilience.com/7cs.php
[6]Alvarado-Segovia, Cristian Jesus y Ruiz-Gallegos, Maria Natalia (Julio, 2025). Mindfulness-Based Creative Art Expressive Therapy: An integrative psychotherapy approach to posttraumatic stress disorder in migrants. World Congress for Psychotherapy 2025. Word Council for Psychotherapy, Vienna, Austria. [PDF] aacademica.org
[7] Jung, C. G. (1964). Man and his symbols. Doubleday ( p. 210).
[8]Curry, N. A., & Kasser, T. (2005). Can Coloring Mandalas Reduce Anxiety? Art Therapy, 22(2), 81–85. https://doi.org/10.1080/07421656.2005.10129441